Kör Noktada Sinir Var Mıdır? Gözümüzün Sessiz Mahallesine Komik Bir Ziyaret
Kör Nokta Nedir, Gerçekten İçinde Bir Şey Saklıyor mu?
İzmir’de sabah işe ya da okula yetişmeye çalışan insanların ortak bir özelliği vardır: Herkes bir yerlere yetişir ama kimsenin tam olarak nereye yetiştiği belli değildir. Kordon’da yürüyen, vapura koşan, trafikte direksiyon başında kendi kendine konuşan insanlara bakınca bazen hayatın büyük bir organizasyon hatası olduğunu düşünüyorum. Ben de bu kalabalığın içinde, 25 yaşında, dışarıdan sürekli espri yapan ama eve gidince “Acaba bugün söylediğim şaka biraz garip mi kaçtı?” diye üç saat düşünenlerdenim.
Geçen gün aynaya bakarken aklıma şu soru geldi: “Gözümde kör nokta varsa, orada ne oluyor acaba?” Çünkü insan beyninin en sevdiği şeylerden biri, hakkında az bilgi sahibi olduğu yerlere gereksiz senaryolar yazmaktır. Benim beynim de boş durmadı.
“Belki orada küçük bir görevli vardır, gelen görüntüleri kontrol ediyordur.”
Sonra kendime güldüm. Çünkü biyoloji kitabında böyle bir bölüm yoktu. Ama merak ettiğim şey gerçekten ilginçti: Kör noktada sinir var mıdır?
Cevap kısa: Evet, kör noktada sinir hücreleri bulunur. Daha doğrusu, gözün o bölgesinden çıkan görme siniri vardır ancak ışığı algılayan retina hücreleri yoktur. Yani orası tamamen “boş arazi” değildir; sadece görüntüyü yakalayan ekip orada görev yapmaz.
Gözümüzün İçindeki Küçük Görünmez Bölge
Gözümüzü çoğu zaman bir kamera gibi düşünürüz. Aslında bu benzetme biraz doğrudur ama göz, kameradan çok daha karmaşık bir sistemdir. Kamera bozulursa fotoğraf bulanık çıkar, göz ise bazen beynimizle ortak çalışıp bize küçük oyunlar oynar.
Kör nokta, gözün arka kısmında bulunan ve görme sinirinin gözden çıktığı bölgedir. Bu noktada retina olmadığı için ışığı algılayan fotoreseptör hücreleri bulunmaz. Bu yüzden gelen görüntü burada yakalanamaz.
Ama burada önemli bir ayrıntı vardır: Kör noktada sinir vardır. Çünkü görme siniri buradan geçerek göz ile beyin arasında iletişim kurar.
Yani kör nokta, “hiçbir şey olmayan boşluk” değildir. Daha çok, mahallenin ana elektrik hattının geçtiği ama üzerinde ev olmayan bir alan gibidir.
İzmir’de bazı eski mahallelerde böyle yerler vardır. Herkes bilir ama kimse tam olarak ne olduğunu anlamaz. Kör nokta da gözümüzün içinde böyle gizemli bir köşe gibidir.
Neden Günlük Hayatta Kör Noktamızı Fark Etmeyiz?
Şimdi burada beynimize biraz haksızlık ediyor olabiliriz. Çünkü gözümüzde gerçekten görüntü alınmayan bir alan olmasına rağmen hayatımız boyunca bunu fark etmeyiz.
Bunun birkaç nedeni vardır:
- İki gözümüz birlikte çalışır ve bir gözün kör noktasını diğer göz tamamlar.
- Beynimiz eksik bilgileri tahmin ederek görüntüyü tamamlar.
- Günlük hayatta sürekli hareket ettiğimiz için bu küçük alan dikkatimize takılmaz.
Beynimizin yaptığı şey aslında biraz arkadaş grubunda eksik kalan konuşmayı tamamlamaya benzer.
Mesela arkadaşın mesaj atar:
“Dün akşam sana anlattığım şeyi gördün mü?”
Sen de:
“Tabii gördüm.”
dersin.
Ama aslında hiçbir şey görmemişsindir. Çünkü arkadaşın ne anlattığını hatırlamıyorsundur.
Beyin de bazen aynı yöntemi kullanır. Eksik kısmı mantıklı bir şekilde doldurur.
Ben bunu fark ettiğimde biraz şaşırdım. Çünkü zaten günlük hayatta yeterince şeyi yanlış hatırlıyorken, beynimin bir de görüntü düzenleme departmanı olduğunu öğrenmek biraz fazla geldi.
Kör Noktada Sinir Var Mıdır? Sorusu Neden Bu Kadar İlgi Çeker?
Bu soru aslında basit görünür ama içinde büyük bir merak taşır. İnsan kendi vücuduna baktığında her şeyin kusursuz çalıştığını düşünür. Sonuçta gözümüzle dünyayı görüyoruz, renkleri ayırt ediyoruz, sevdiğimiz insanları tanıyoruz.
Ama işin içine biraz detay girince vücudumuzun ne kadar ilginç olduğunu fark ediyoruz.
Gözümüzde görüntü alınmayan bir alan olması ilk duyulduğunda şaşırtıcı gelir.
“Nasıl yani? Gözümde kör bir nokta var ve ben bunu fark etmiyorum?”
Evet, tam olarak öyle.
Bu biraz telefon ekranında küçük bir pikselin çalışmaması ama ekranın tamamının normal görünmesi gibi düşünülebilir.
Asıl komik olan ise şu: İnsan bazen gözündeki kör noktayı fark etmiyor ama hayatındaki küçük detayları fazlasıyla fark ediyor.
Mesela arkadaşım saçını farklı kestirir, hemen anlarım.
“Saçında bir değişiklik var.”
Ama kendi masamda üç gündür duran kahve bardağını fark etmem.
Beyin gerçekten ilginç bir yer.
Kör Nokta ve Beynin Küçük Sihirbazlığı
Beynimiz sürekli olarak çevreden gelen bilgileri düzenler. Sadece gözlerden gelen görüntüyü almakla kalmaz, onu anlamlandırır.
Aslında gördüğümüz şey, gözün gönderdiği ham veri değil, beynin yorumladığı bir görüntüdür.
Bu yüzden bazen gözümüz başka, beynimiz başka şey söyler.
Örneğin bir arkadaşımı uzaktan görüp el salladığım çok olmuştur. Yakına gelince kişinin arkadaşım olmadığını anlarım.
İç sesim:
“Harika. Yine olmayan bir insana selam verdin.”
Ben:
“Belki de yeni bir arkadaşlık başlatıyordum.”
Beyin:
“Hayır, sadece yanlış kişiye el salladın.”
Bu küçük olaylar aslında görmenin ne kadar karmaşık olduğunu gösterir.
Kör Nokta Hayatımıza Benzeyen Bir Şey mi?
Bence biraz benziyor.
Çünkü insan hayatında da bazı kör noktalar vardır. Kendimizle ilgili fark etmediğimiz alışkanlıklarımız, davranışlarımız veya düşüncelerimiz olabilir.
Mesela ben arkadaş ortamında sürekli şaka yapan biriyim. Herkes beni rahat, eğlenceli biri olarak görür. Ama bazen eve geldiğimde gün içinde söylediğim bir cümleyi tekrar tekrar düşünürüm.
“Acaba yanlış mı anlaşıldım?”
“Acaba fazla mı konuştum?”
“Acaba o espri komik miydi?”
Komik tarafı şu: Arkadaşlarım o anı çoktan unutmuştur ama benim beynimde küçük bir toplantı düzenlenmiştir.
Başkan:
“Bugünkü konuşmayı tekrar inceleyelim.”
Ben:
“Gerçekten gerek var mı?”
Beyin:
“Evet, çünkü 14 saniyelik bir konuşmayı analiz edeceğiz.”
İşte insan zihninin kendi kör noktaları da buna benzer. Bazı şeyleri görmeyiz, bazılarını ise gereğinden fazla büyütürüz.
Gözümüzdeki Kör Noktadan Öğreneceklerimiz
Kör nokta bize aslında güzel bir ders verir: Her şeyi görmek zorunda değiliz.
Bazen insan kendinden mükemmellik bekler. Her kararı doğru vermek, her detayı fark etmek, herkesin ne düşündüğünü anlamak ister.
Ama gözümüz bile dünyayı eksiksiz görmüyorsa, bizim her şeyi kusursuz anlamamız biraz fazla iddialı olur.
Bunu kabul etmek rahatlatıcıdır.
Çünkü hayat zaten yeterince karmaşık.
İzmir sıcağında otobüs beklerken terleyen bir insanın aynı anda hayatının bütün sorularını çözmeye çalışması biraz haksızlık olur.
Önce otobüs gelsin.
Sonra hayatı düşünürüz.
Gözümüzün Gizli Köşesi Aslında Büyük Bir Hatırlatma
Kör noktada sinir var mıdır? sorusunun cevabı, gözümüzün yapısını anlamak açısından oldukça ilginçtir. Evet, kör noktada sinir bağlantıları vardır ancak görüntüyü algılayan retina hücreleri bulunmadığı için o bölgede görme gerçekleşmez.
Buna rağmen günlük hayatımızda bu eksikliği fark etmeyiz. Çünkü gözlerimiz ve beynimiz birlikte çalışarak görüntüyü tamamlar.
Belki de insan vücudunun en güzel taraflarından biri budur. Her şey kusursuz olmak zorunda değildir ama sistem yine de çalışmaya devam eder.
Bazen gözümüzdeki küçük kör nokta bize şunu hatırlatır:
Hayatta bazı şeyleri göremeyebiliriz. Bazı ayrıntıları kaçırabiliriz. Bazı cevapları hemen bulamayabiliriz.
Ama bu, dünyanın eksik olduğu anlamına gelmez.
Belki de biraz daha rahat olmak gerekir.
Çünkü sonuçta gözümüz bile arada bir küçük boşluklarla çalışıyor ve biz yine de gün batımını izleyebiliyoruz.
İzmir’de akşam güneşinin denize vurduğu o anlarda bunu düşünmek güzel geliyor.
Belki gözümüzün bir yerinde kör nokta var.
Ama hayatın kendisi hâlâ oldukça renkli.